Er zijn van die seizoensfeesten waar bijna iedereen mee is opgegroeid. Sinterklaas, Kerst, Pasen. En dan zijn er feesten die veel minder bekend zijn, tenzij je kinderen bijvoorbeeld naar de vrije school gaan.
Sint Michael is daar één van.
Het feest wordt gevierd rond 29 september, precies in die periode waarin de zomer echt begint los te laten. De dagen worden korter, de oogst wordt binnengehaald en buiten verandert langzaam alles van groen naar geel, rood en bruin.
Op vrije scholen hoort Sint Michael vaak echt bij deze overgang naar de herfst. En hoe meer ik me erin verdiep, hoe mooier ik het eigenlijk vind.
Want achter de draken, ridders, appels en oogst zit een thema dat ook buiten de vrije school heel waardevol is:
moed.
Niet alleen de grote, stoere vorm van moed. Juist ook de kleine momenten waarop een kind iets spannend vindt en het toch probeert.
Wie is Sint Michael?
In oude verhalen wordt de aartsengel Michael afgebeeld met een draak aan zijn voeten. Michael verslaat de draak met zijn zwaard.
Voor jonge kinderen mag dat natuurlijk gewoon een prachtig verhaal zijn over een draak, een held en een spannend avontuur.
Als kinderen ouder worden, krijgt die draak ook een andere betekenis.
De draak kan staan voor angst, twijfel, boosheid of iets anders waar je tegenop ziet. Michael herinnert eraan dat je de kracht kunt vinden om daar iets tegenover te zetten.
Dat maakt het voor mij zo’n mooie gedachte om rond deze tijd met kinderen mee te nemen.
Want een draak hoeft helemaal geen enorme draak te zijn.
Misschien is de draak van je kind voor het eerst alleen naar een nieuwe klas lopen. In het diepe zwembad springen. Iets zeggen wanneer iemand iets doet wat niet fijn voelt. Op het podium staan. Of na tien mislukte pogingen tóch nog een keer proberen.
En soms is moed ook juist aangeven dat iets niet lukt of dat je hulp nodig hebt.
Voor kleine kinderen is Sint Michael vooral ook een oogstfeest
Met jonge kinderen hoeft die symboliek van de draak helemaal niet uitgebreid besproken te worden.
September is ook gewoon een fantastische maand om te kijken naar wat de aarde ons gegeven heeft.
Appels aan de bomen. Pompoenen. Graan. Noten. Bramen. De eerste kastanjes en eikeltjes die langzaam op de grond verschijnen.
Daarom heeft Sint Michael ook veel kenmerken van een oogstfeest.
Samen appels plukken, brood bakken, herfstschatten verzamelen en de seizoenstafel veranderen kan voor een driejarige veel betekenisvoller zijn dan een gesprek over innerlijke moed.
En misschien is dat juist het mooie aan seizoensfeesten. Ze kunnen meegroeien.
Waar een jong kind vooral het verhaal en het ritueel beleeft, kan een ouder kind steeds meer betekenis ontdekken.
Een seizoenstafel voor Sint Michael
De seizoenstafel vind ik zelf een heerlijke manier om zo’n feest een plekje te geven in huis.
Je hoeft hem daarvoor niet helemaal opnieuw op te bouwen. Juist rond Sint Michael mag de nazomer langzaam overgaan in herfst.
Denk aan warme rode, gouden en oranje tinten. Een wollen doek, appels of een klein mandje met noten. Een paar graanaren, mooie stenen of andere vondsten van een wandeling.
En natuurlijk kan de draak een plekje krijgen.
Bij Ziggy hebben we bijvoorbeeld houten en keramieken stekers die mooi aansluiten bij dit thema. Met een draak, een figuur of een paar eenvoudige blokken kun je al een klein tafereel maken.
Ook houten dieren, poppetjes en speelmaterialen kunnen gewoon onderdeel worden van de seizoenstafel. Dat vind ik zelf juist leuk: hij hoeft niet alleen mooi te zijn om naar te kijken. Kinderen mogen er ook verhalen bij bedenken en elementen eruit meenemen in hun spel.
De tafel kan gedurende september steeds een beetje veranderen, afhankelijk van wat jullie buiten vinden of samen maken.
Samen een drakenwereld bouwen
Sint Michael leent zich natuurlijk fantastisch voor open-ended play.
Een paar blokken worden een berg. Een blauwe doek wordt een rivier. Een houten regenboog verandert in een grot en ergens daarachter woont natuurlijk de draak.
Met houten dieren, poppetjes, fonkelstenen en loose parts kun je die wereld steeds verder uitbreiden.
Je hoeft het verhaal daarbij niet voor te schrijven.
Misschien wordt de draak uiteindelijk helemaal niet verslagen. Misschien blijkt hij een schat te bewaken. Misschien wordt hij bevriend met de ridder. Of misschien bedenkt je kind een verhaal dat helemaal niets meer met Sint Michael te maken heeft.
Dat is precies het mooie.
Het feest geeft een eerste vonkje en daarna neemt de fantasie het over.
Schilderen met de kleuren van de herfst
Ook creatief kun je rondom Sint Michael alle kanten op.
Rood, geel en oranje zijn prachtige kleuren om mee te werken in deze periode. Zeker met aquarelverf ontstaan vanzelf warme herfsttinten wanneer de kleuren in elkaar overlopen.
Je kunt samen een draak schilderen, maar het hoeft helemaal niet zo letterlijk.
Leg bijvoorbeeld alleen rood, geel en blauw klaar en laat kinderen ontdekken wat er gebeurt. Waar wordt het vuur? Waar ontstaat donkerte? Welke nieuwe kleuren komen tevoorschijn?
Met jonge kinderen vind ik het vaak juist mooi als er geen opdracht is.
Materiaal neerleggen, ruimte geven en kijken wat er ontstaat.
Daarnaast kun je draken maken van vliegerpapier, herfstbladeren verzamelen voor een collage of samen een schild of kroon maken van karton.
Bak samen iets voor de oogst
Een ander ritueel dat mooi bij Sint Michael past is samen bakken.
Op vrije scholen wordt rond deze periode regelmatig brood gebakken als verwijzing naar de graanoogst.
Thuis hoeft daar natuurlijk geen ingewikkelde traditie van gemaakt te worden.
Samen deeg kneden is al een hele belevenis. Maak één groot brood, kleine broodjes of laat kinderen hun eigen vorm maken.
Misschien ontstaat er zelfs een draak.
Het gaat uiteindelijk veel meer om samen bezig zijn dan om hoe perfect het brood uit de oven komt.
De held in jezelf
Wat mij persoonlijk het meest raakt aan Sint Michael is dat heldendom hier iets anders kan betekenen dan sterk of onbevreesd zijn.
Moed ontstaat juist omdat iets spannend is.
Voor een kind kan dat iets heel kleins zijn. En eigenlijk geldt dat voor volwassenen net zo goed.
Je kunt er rond deze tijd bijvoorbeeld eens samen over praten:
Wat heb jij gedaan terwijl je het eigenlijk spannend vond?
Of:
Waar zou je deze herfst een beetje extra moed voor kunnen gebruiken?
Je hoeft daar geen zwaar gesprek van te maken. Soms komt er tijdens het wandelen, tekenen of spelen vanzelf iets voorbij.
Sint Michael vieren op jullie eigen manier
Je hoeft natuurlijk geen vrije schoolgezin te zijn om iets met Sint Michael te doen.
Je hoeft ook niet alle tradities over te nemen.
Misschien vieren jullie het door brood te bakken en een draak op de seizoenstafel te zetten.
Misschien gaan jullie het bos in om de eerste herfstschatten te zoeken.
Of misschien lees je een verhaal, steek je een kaars aan en praat je samen even over iets wat moed vroeg.
Voor mij zit daar juist de waarde in.
Een moment in het jaar om even stil te staan bij de overgang naar een nieuw seizoen. Bij alles wat geoogst is. Bij wat we achterlaten.
En bij de kleine en grote draken die we allemaal zo nu en dan tegenkomen.
Sint Michael bij Ziggy
Bij Ziggy verzamelen we rond Sint Michael graag materialen die ruimte geven aan spel, creativiteit en het beleven van het seizoen. Denk aan stekers voor de seizoenstafel, houten figuren, speeldoeken, creatieve materialen en boeken die passen bij herfst, moed en fantasie.
Je hebt uiteindelijk maar weinig nodig om een traditie te beginnen.
Een draak. Een paar appels. Verf op tafel. Een wandeling door het bos.
En misschien ieder jaar weer datzelfde kleine gesprek:
Waar zat jouw moed dit jaar?
